حضرت محمد (ص) : سه چیز حافظه را قوی کند : مسواک ، روزه و قرآن خواندن
عالمی گفته یازده چیز حافظه را تقویت میکند:
1ـ حلال خوردن 2ـ شیرینی 3ـ گوشت 4ـ عدس 5ـخواندن آیت الکرسی 6ـ وضوی دائم 7ـ رو به قبله نشستن 8ـ اطاعت پدر مادر
9ـ نگاه به صورت عالم با عمل 10ـ گوش دادن به سخن عالم و عمل به آن 11ـ بیداری شب به عبادت و طاعت.
حافظه :
حافظه در زندگی انسان نقش بسیار مهمی دارد، زیرا زندگی بدون حافظه امکانپذیر نیست. عادت ، سنت ، یادگیری و تعلیم و تربیت همه بر حافظه تکیه دارند . همه ی موجودات زنده ، حتی حیوانات پست نیز حافظه دارند. این پدیده حتی زمانی که کرمهای ساحل دریا به درون آکواریوم منتقل می شوند ، به راحتی مشاهده می شود. حرکات پنهان شدن و بالا و پایین رفتن آنها در ماسه ها که تا آن زمان با جزر و مد دریا هماهنگ شده بود به مدت چند روز دوام می یابد . حافظه ، تجربه های زندگی و اطلاعات واصله را ثبت می کند و آنها را بر می گرداند . به عبارت دیگر توان نگهداری آثار هر نوع یادگیری است .
انواع حافظه :
از لحاظ زمان ، دو نوع حافظه تشخیص داده می شود : کوتاه مدت و بلند مدت .
حافظه ی کوتاه مدت عبارت است از نگهداری اثر یادگیری به مدت خیلی کوتاه .
حافظه ی بلند مدت عبارت است از نگهداری آثار هر نوع یادگیری به مدت طولانی و شاید هم تا آخر عمر .
عوامل موثر در حافظه :
برای آنکه مطلبی در حافظه باقی بماند و زود فراموش نشود باید به آن فرصت داده شود تا جا بیفتد به عبارت دیگر مطالب آموخته شده باید مدتی باقی بمانند تا قابل یادآوری باشند . جا افتادن یادگیری را در اصطلاح تحکیم حافظه و دوره ی لازم برای جا افتادن را دوره ی تحکیم می گویند .
عوامل موثر در تحکیم حافظه :
1ـ نگرش : قصد و نیت قبلی برای یادگرفتن و به یاد آوردن موجب تقویت حافظه می شود . اگر بدانیم که یادآوری یک مطلب یا یک رویداد اهمیت دارد ، آن را بهتر به خاطر می سپاریم و بهتر هم به یاد می آوریم .
2ـ آهنگ هیجانی مواد : موزونی وهماهنگی مواد نقش مهمی در به یاد سپردن آنها دارد . این جنبه از حافظه به خاطر کاربردهای که در زمینه ی تجارت و تبلیغات دارد ، به طور گسترده مورد مطالعه قرار گرفته است . عناصری که بهتر و بیشتر در حافظه می مانند در درجه اول آنهایی هستند که آهنگ هیجانی دارند و در درجه دوم آنهایی هستند که اهنگ ناخوشایند دارند . عناصری که خنثی هستند زودتر فراموش میشوند .
3ـ سازمان مواد: عاملی که زمینه را برای نگهداری آنها در حافظه مساعد می کند سازمان مواد است . اگر مطالب آموخته شده بتوانند با یکدیگر سازمان یابند و یک معنا داری را بوجود آورند ،خیلی راحت در حافظه باقی خواهند ماند.
عوامل موثر در یادگیری بهتر و فراموشی کمتر :
1. سن : سن انسان نقش بسیار مهمی در یادگیری دارد. نوع یادگیری هرچه باشد،معمولا بزرگسالان جوان خیلی بهتر و سریعتر از کودکان خردسال و بزرگسالان سالمند یاد می گیرند.
2.هوش : به طور کلی، سرعت یادگیری با هوش افراد رابطه ی مثبت دارد. همین واقعیت اجازه داده است که از فعالیتهای یادگیری برای اندازه گیری هوش استفاده کنند، یعنی موادی را به افراد یاد بدهند و کسی را که زودتر از بقیه آموخت باهوش تر از کسانی بدانند که دیرتر می آموزند. این مطلب را نیز نباید فراموش کرد که می توان با تمرین بیشتر کمبود سرعت در یادگیری را جبران کرد .
3. انگیزه : انگیزه عاملی است که انسان را به فعالیت وادار می کند . اگر انگیزه ی فرد برای یادگیری در سطح متوسط باشد ، میزان یادگیری او بیشتر می شود ،اگر انگیزه در سطح خیلی بالا یا خیلی پایین باشد ، سرعت یادگیری کم می شود.انگیزه ای که در سطح بسیار بالایی باشد ، رفتار انسان را مختل می کند و این اختلال به صورت یک عامل بازدارنده برای یادگیری در می آید . اضطراب و نگرانی نیز سرعت یادگیری را کاهش می دهد . در انگیزه ی خیلی پایین هم فرد رغبت یادگیری ندارد .
4.تجربه ی اولیه : معمولا انسان راههایی را پیش می گیرد که قبلا تجربه کرده است . در مورد یادگیری نیز وضع به همین منوال است . وجود تجربه ی اولیه در یک فعالیت ، یادگیری آن را راحت تر می کند . یعنی همیشه باید به یاد داشت که تجربه باعث یادگیری بهتر می شود .
5. تمرکز داشتن : توجه و دقت داشتن به یک مساله ، یادگیری آن را آسانتر میی کند . اگر می خواهی خوب یاد بگیرید و در نتیجه کمتر فراموش کنید ، مطالب را وقتی بخوانید که تمرکز حواس دارید . هرگز چیزی را توام با خواب رفتن و چرت زدن نخوانید . چند کار را نیز با هم انجام ندهید تا تمرکز شما پراکنده نشود .
6. تصویر ذهنی داشتن : سعی کنید از آنچه می خواهید برای خود تصویر ذهنی بسازید ، مثلا مجسم کنید که ثرندایک با گربه ها ، پاولف با سگها و اسکینر با کبوترها چگونه آزمایش می کرد ، حتی سعی کنید قفس ثرندایک ، آزمایشگاه پاولف و جعبه ی اسکینر را روی کاغذ نقاشی کنید .
7. ارتباط دادن بین آموخته ها : اگر بین مطالب آموخته شده ارتباط برقرار کنید ، مطالب را بهتر یاد خواهید گرفت و دیرتر فراموش خواهید کرد .
8. فاصله گذاشتن بین یادگیریها : همه ی تحقیقات نشان می دهد که یادگیری با فاصله بهتر از یادگیری بدون فاصله یا فشرده است ، یعنی اگر می توانید کاری را در یک ساعت انجام دهید بهتر است که آن را در دو نیم ساعت انجام دهید . فاصله ی زمانی بین آموخته ها خستگی را کم می کند و در نتیجه بازده را بالا می برد .
9. استراحت پس از یادگیری : برای جلوگیری از تداخل (مخلوط شدن یک یادگیری با یادگیری دیگر ) بهتر است که پس از یادگیری یک مطلب یا یک فعالیت استراحت کنید و در صورت امکان بخوابید .
10. کل خوانی : سعی کنید که ابتدا کل یک مطلب را در نظر بگیرید و از آن برای خود تصویر ذهنی بسازید . هرگز سعی نکنید که مطالب یک فصل را پاراگراف به پاراگراف یا صفحه به صفحه حفظ کنید بلکه سعی کنید که ابتدا کل یک فصل را در ذهن خود مجسم کنید . برای اینکار ابتدا خلاصه ی آن فصل را ، البته اگر وجود داشته باشد ، بخوانید .سپس عنوان های درشت را بخوانید ، آن گاه فهرستی از عنوان های درشت و ریز برای خود فراهم آورید . بنابراین ابتدا باید بدانید که در آن فصل راجع به چه مطلبی بحث شده است .هنگامی که چارچوب را در ذهن خود مجسم کردید ، اجزاء خود به خود دیده می شوند .
آخرین توصیه این که برای داشتن حافظه ی خوب ، هم باید فعالیتهای ذهنی خود را کم کنید وهم شرایط یادگیری خوب را به کار ببرید . عامل تقویت کننده ی حافظه ، درست مطالعه کردن و درست یاد گرفتن است .
